ÖZ

Bu yazının amacı, tıp tarihi çalışmalarında gözden kaçmış Kitabu Divanu Lügatu Türk (KDLT)’de bahsedilen endemik guatr bilgilerini sunmaktır. KDTL’nin Türkçe ve İngilizce tercümeleri, guatr ve tiroid hiperplazisi bağlamında gözden geçirilmiş ve ayrıca kitap ve yazarı, makalenin amacı kapsamında, kısaca, incelenmiştir. Türk dilbilimci Kaşgarlı Mahmut (1008-1102) tarafından Araplar’a Türkler’i ve Türkçe’yi tanıtmak maksadıyla 11. yüzyılda yazılan KDLT’de guatr, “bokuk/boquq” sözcüğüyle ifade edilmiş ve Orta Asya’da Fergana ve Signi bölgelerinde yaşayan Türkler’de nesiller boyunca yaygın olarak görüldüğü not edilmiştir. Bu yazıyla, ilk kez, Orta Asya’da yaşayan Türkler’de 11. yüzyıl ve öncesinde guatrın oldukça yaygın görüldüğüne dair açık bilgiler, uluslararası guatr tarihi literatürüne eklenmiştir. Uluslararası literatürde KDLT’de endemic guatr ile ilgili bilgiler olduğu daha önce hiç değinilmemiştir. KDLT’deki bilgiler, 13. yüzyılda Orta Asya’nın diğer bir kısmında yaygın guatr olduğuna dair gözlemlerden bahseden Marco Polo’nun seyahatnamesiyle ve 11. yüzyılın başlarında Asya Türk dünyasında hekim olarak çalışan İbni Sina’nın tıbbi kayıtlarıyla uyumludur.