Türkiye’de 6331 Sayılı Kanun’un İş Sağlığı Olaylarına Etkisi (2007-2023): İl Düzeyinde Zorunlu Sigortalı Çalışan Verilerinin Standardizasyon Analizi

Osman Faruk Bayramlar; Halim İşsever

doi:10.12996/gmj.2025.4398

ÖZ

Amaç

Bu çalışma, 2013 yılında Türkiye’de yürürlüğe giren iş sağlığı ve güvenliği (İSG) Kanunu No. 6331’in etkilerini incelemiştir. 2007–2023 yılları arasında zorunlu sigortalı çalışanlar arasında iş kazası (WrA), meslek hastalığı (OD) ve işle ilişkili ölüm (WrM) oranlarını analiz etmiştir. Ayrıca, kamu kurumları ve 50’den az çalışanı bulunan düşük riskli iş yerleri için İSG hizmetlerinin 2025 yılında zorunlu hale gelmesinden önceki durumu ortaya koymayı amaçlamıştır.

Yöntemler

Türkiye Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) elde edilen veriler kullanılarak, 81 ildeki eğilimler epidemiyolojik, gözlemsel ve tanımlayıcı bir yöntemle değerlendirilmiştir. “4-1/a zorunlu sigortalı” çalışan sayısındaki değişiklikleri dengelemek amacıyla dolaylı standardizasyon uygulanmış; böylece iller arasında standardize edilmiş (s) _sWrA, sOD ve _sWrM oranlarının karşılaştırılması sağlanmıştır.

Bulgular

Çalışma döneminde Türkiye’deki sigortalı çalışan sayısı neredeyse iki katına çıkmıştır. Bölgesel eşitsizlikler belirginleşmiş; batı illerinde _sWrA oranları daha yüksek, doğu illerinde ise _sWrM oranları daha fazla gözlenmiştir. Zonguldak, Bilecik, Kütahya, Manisa, Bartın, Karabük ve Kocaeli, dönem boyunca en yüksek standardize oranlara sahip iller arasında yer almıştır. Kanunun yürürlüğe girmesinin ardından _sWrA oranları Karadeniz bölgesinde artış göstermiş, Marmara bölgesinde ise sOD oranlarında sınırlı bir artış gözlenmiştir. _sWrM oranlarında ise farklı illerde zirveler görülmüş olup, bu artışların Doğu Karadeniz bölgesinde kümelendiği izlenmiştir.

Sonuç

Bu çalışma, Türkiye’deki iş sağlığı ve güvenliği sistemine ilişkin yapısal zayıflıkları ve bölgesel eşitsizlikleri ortaya koymaktadır. 2025 yılında Kanun No. 6331’in kapsamının genişletilmesi iyileştirme için bir fırsat sunmaktadır; ancak OD tanılamasındaki yetersizlikler, WrA raporlamasındaki eksiklikler ve bölgesel uygulamalardaki eşitsizlikler dikkate alındığında, önemli yapısal açıkların sürdüğü görülmektedir.

Anahtar Kelimeler:

İş kazası, meslek hastalığı, işle ilişkili ölüm, iş sağlığı ve güvenliği, İSG, Türkiye, şehir, iller, bölge, standardizasyon, 6331

Kaynaklar

Social Insurance and General Health Insurance Law (Law No. 5510) (2006). [cited: 30.01.2025]. Available from: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5510&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.

Presidency of the Republic of Türkiye Social Security Institution (SSI). Annual statistics reports. Social Security Institution (SSI); 2007, [cited: 26.01.2025]. Available from: https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4/

International Labour Organization (ILO). Decent work – safe work: global report on work-related accidents and illnesses. Geneva, Switzerland; International Labour Organization; 2009. Available from: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_norm/@relconf/documents/meetingdocument/wcms_103485.pdf

Presidency of the Republic of Türkiye Ministry of Labour and Social Security. Occupational diseases, page 12. Ankara, Türkiye; 2013, [cited: 26.01.2025]. Available from: https://www.csgb.gov.tr/Media/fgwlc5ol/meslekhastaliklari.pdf

Occupational health and safety law (Law No. 6331), (2012). [cited: 30.01.2025]. Available from: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.

Yuvka Ş, Zorlu E. The importance of statistics on occupational accidents and occupational diseases in the world and in Türkiye between 2000–2020. Journal of Scientific Reports-A. 2023; 53: 74–96.

Ucuncu K. 2014 SGK Analysis of work accidents and occupational diseases statistics. Ankara, Türkiye; Social Security Institution (SSI); 2014. Available from: http://www.isteguvenlik.tc/2014%20SGK%20Analiz.pdf

Presidency of the Republic of Türkiye Ministry of Labour and Social Security Directorate General of Occupational Health and Safety. Policy and Strategy. n.d., [cited: 26.01.2025]. Available from: https://www.csgb.gov.tr/isggm/ısg-hizmetleri/politika-ve-strateji/

Bayramlar OF, Ezirmik E, İşsever H, Bayramlar Z. Standardization of the numbers of work accidents, occupational diseases and mortality rates according to social security institution’s 2010–2015 years data based upon cities. J Ist Faculty Med. 2019; 82: 29–39.

Law on amendments to certain laws and decrees with the force of law (Law No. 7491), Article 71, (2013). [cited: 30.01.2025]. Available from: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/12/20231228-10.htm.

Günler SH. People who are deemed insured in accordance with law number 5510, Article 4/1-a. İstanbul: İstanbul University; 2020.

Tekin B. SGK istatistikleri: is kazaları ve ölümlerin azalmadığını söylüyor. evrensel; 2023, [cited: 26.07.2025]. Available from: https://www.evrensel.net/haber/498652/sgk-istatistikleri-is-kazalari-ve-olumlerin-azalmadigini-soyluyor

Paneth N. Introduction to epidemiology (EPI 810). Ankara, Türkiye; Ministry of Health, Republic of Türkiye; n.d., [cited: 26.01.2025]. Available from: https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Home/GetDocument/411

Hayran O. Sağlık bilimlerinde araştırma ve istatistik yöntemler. 3.baskı. İstanbul, Türkiye: Nobel Kitapevi; 2012.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Principles of epidemiology in public health practice: an introduction to applied epidemiology and biostatistics. 3rd ed. Atlanta (GA): U.S. Department of Health and Human Services; 2006. Available from: https://stacks.cdc.gov/view/cdc/6914

Lwanga SK, Tye CY, Ayeni O. Teaching Health Statistics: Lesson and Seminar Outlines. 2nd ed. Geneva, Italy: World Health Organization; 1999.

Akbulut IS, Sabuncu H. Research methods in health sciences: principles and applications of epidemiology. 1st ed. İstanbul: Sistem Yayıncılık; 1993. Available from: https://www.nadirkitap.com/saglik-bilimlerinde-arastirma-yontemi-epidemiyoloji-prensip-ve-uygulamalar-prof-dr-turhan-akbulut-kitap37615033.html?srsltid=AfmBOoqLUHibjEZFLKg9Zt4N12CANMlagqedRAx UyMqPGVK4aVblKCT1

İşsever H, Ezirmik E, Öztan G, İşsever T. Standardization of work accidents and occupational diseases indicators of social security institution between 2008-2017 years. J Ist Faculty Med. 2020; 83: 434-45.

Turkay M, Yildiz AN, Issever H. Meslek hastalıkları işle ilgili hastalıklar. In: Yildiz AN, Sandal A, editors. İş sağlığı ve güvenliği meslek hastalıkları. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları; 2020. ISBN: 978-975-491-506-8. Available from: https://openaccess.hacettepe.edu.tr/items/4cc3ae8a-9c5a-472f-8f33-813dc8235d8d

Hämäläinen P, Takala J, Kiat TB. Global estimates of occupational accidents and work-related illnesses 2017. Institute WSaH, editor. Finland: Ministry of Social Affairs and Health; 2017.

Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung (DGUV). Statistics on accidents at work and occupational diseases 2019. 2019, [cited: 26.01.2025]. Available from: https://publikationen.dguv.de/widgets/pdf/download/article/3922

Çalış S, Küçükali UF. The work safety culture as a subculture: the structure of work safety culture in Türkiye. Procedia Computer Science. 2019; 158: 546-51.

Nienhaus A, Stranzinger J, Kozak A. COVID-19 as an occupational disease-temporal trends in the number and severity of claims in Germany. Int J Environ Res Public Health. 2023; 20: 1182.

CrossRef

Keçeci S. examination of occupational health and safety strategies and policies in turkey and some european union countries. OHS Academy. 2020; 3: 53–60.

Eurostat. Accidents at work statistics. n.d., [cited: 26.01.2025]. Available from: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Accidents_at_work_statistics

Hämäläinen P, Leena Saarela K, Takala J. Global trend according to estimated number of occupational accidents and fatal work-related diseases at region and country level. J Safety Res. 2009; 40: 125–39.

CrossRef

Şen M, Dursun S, Murat G. Work Accidents in Turkey: An evaluation in the context of the european union countries. OPUS Int J Soc Res. 2018; 9: 1167–90.

Ceylan H. Fatal occupational accidents in Türkiye. OHS Academic. 2021; 3: 1–13.

Takala J. Introductory report: decent work – safe work. XVIth World Congress on Safety and Health at Work; 27 May 2002; Vienna, Austria: International Labour Office (ILO); 2002.

Vikipedi. Türkiye’deki madencilik kazaları listesi. 2025, [cited: 30.01.2025]. Available from: https://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye%27deki_madencilik_kazaları_listesi

Koçali K. Standardization of between 2012–2020 years work accidents indicators of social security institution. Journal of Academic Approaches. 2021; 12: 302–27.